Compositie grondvormen

Article Index

Met de compositie bedoelen we de ordening van de beelden op het (platte) vlak. Met behulp van de compositie kunnen we de aandacht van de kijker op bepaalde delen van de tekening vestigen. Dit noemen we het blikpunt. We kunnen met behulp van de compositie ook een gevoel creëren, bijvoorbeeld rust of juist beweging, orde of chaos.


We kunnen een blikpunt creëren in een compositie door opvallende vormen, opvallende kleuren, lichtval, het compositieschema, beeld-assen of een combinatie hiervan. Beeld-assen zijn denkbeeldige lijnen die in de compositie van de tekening te vinden zijn. Hier beperken we ons tot de compositieschema’s en de beeldassen. De 9 bekendste compositiegrondvormen zijn:

grondvorm_1a1. Symmetrische compositie; er is altijd een verticale beeld-as. Het plaatje zelf kan “portret”, “landscape” of vierkant zijn. De beeld-as is het aandachtspunt.grondvorm_1b








grondvorm_22. Centrale compositie; er is zowel een horizontale als een verticale beeld-as. Het aandachtspunt ligt op het snijpunt van de beeld-assen.
grondvorm_33. A-symmetrische compositie; De beeld-as ligt uit het midden. Vaak in een evenwichtige verhouding tussen links en rechts (kan volgens de verhouding van de gulden snede)
grondvorm_3a4. L-compositie; de verticale en horizontale beeld-as liggen beiden niet in het midden. Ook hier zijn de verhouding tussen links en rechts en die tussen onder en boven vaak die van de gulden snede. Het aandachtspunt ligt weer op het snijpunt van de beeldassen.



grondvorm_45. Geometrische compositie; de beeld-as(sen) zijn in dit geval niet altijd relevant en kunnen met de vlakken samenvallen. Je blik wordt niet naar een bepaald punt getrokken.
grondvorm_5agrondvorm_5b6. Diagonaal compositie; dit is een dynamische compositie. Het beeld kan stijgen of dalen. De blik wordt langs de beeldas door de tekening geleid. Deze positie geeft een gevoel van beweging.
grondvorm_6agrondvorm_6b7. Driehoeks compositie; hiervan is een stabiele en een dynamische variant. De stabiele driehoeks compositie wordt ook wel piramidale compositie genoemd. De dynamische driehoeks compositie geeft een gevoel van actie, beweging, maar de blik wordt niet het hele beeld door geleid.
grondvorm_78. Bewegingscompositie; Deze compositie geeft een illusie van beweging.de blik van de kijker wordt het hele beeld doorgeleid.
grondvorm_89. Over-all compositie; deze compositie wordt ook wel veldcompositie genoemd. Alle delen van de voorstelling zijn gelijkmatig over het vlak verdeeld. Er is geen echt aandachtspunt.
Dit zijn natuurlijk lang niet alle compositie vormen, maar de meeste andere die je kunt bedenken zijn combinaties van de genoemde grond vormen. Het is heel leerzaam om schilderijen van bekende kunstenaars te bekijken, en te proberen de gebruikte compositie te ontdekken.